Imaam an-Nawawiy amesema:
”Lau itasihi hufasiriwa kwamba ni zile soksi ambazo mtu anaweza kutembea juu yake kwa ajili ya kukusanya dalili.”
Hapa kinachotakiwa ni kubainishwa kwa upande wa soksi; iko wapi dalili ya kushurutisha kwamba ni zile soksi ambazo mtu anaweza kuzitembelea? Ni jambo linalotambulika ya kwamba soksi za kawaida sio soksi za ngozi. Kila kimoja kina hukumu yake. Dalili inapokuja kwa ujumla katika misingi, basi haielekezwi isipokuwa kwa Qur-aan na Sunnah na yale yanayorejea kwa hivyo viwili. Hakuna mgongano isipokuwa baina ya dalili mbili zilizo sawa. Hapo ndipo hutafutwa namna ya kuzikusanya. Vinginevyo basi mzunguko ni juu ya kilicho na nguvu zaidi kisha kilicho na nguvu zaidi kwa makubaliano. Katika mlango huu hakuna isipokuwa kutajwa kwa soksi kwa ujumla na ujumla wa at-vitambaa vya kufunika miguu katika Hadiyth zao.
Kuhusu maneno yake:
“Hakuna katika Hadiyth ujumla unaohusiana nayo.”
Hili ni ishara ya yale yaliyotajwa katika misingi kwamba kitendo kilichothibitishwa hakina ujumla. Kwa hiyo kusimuliwa kwake hakuhitajishi ujumla, si kwa aina, kwa nyanja za kuwekwa wala kwa nyakati. Isipokuwa hili ni kwa mujibu wa madhehebu ya yule asiyesema kwa ujumla wa tamko lenye maana nyingi wala kwa ujumla wa nyanja za kuwekwa. Ama yule aliyekwenda katika kusema kwa ujumla katika mambo hayo mawili, basi ameenda pia katika kusema kwa ujumla hapa. Vivyo hivyo wanazuoni wahakiki waliweka mpaka katika dai la kutokuwepo kwa ujumla humo pale tu ambapo katika dhahiri ya tamko hakuna dalili ya ujumla au maneno ya kuhusisha kila kitu, kama ilivyo katika neno la soksi na vitambaa vya kufunika miguu. Vinginevyo hufaidisha maana ya ujumla. Dalili yao ni kwamba kitendo kilichosimuliwa kutoka kwake (Swalla Allaahu ´alayhi wa sallam) kimetokea juu ya sifa fulani, basi kinakuwa katika maana ya neno lenye maana zinazowezekana zaidi ya moja. Ikiwa baadhi ya vipengele vitapewa uzito basi ni hivyo, na ikiwa usawa utathibiti basi baadhi huthibiti kwa kitendo chake, na zilizosalia huthibitishwa kwa kipimo. Ikapingwa kwa kusema kwamba kitendo chake (Swalla Allaahu ´alayhi wa sallam) kilitokea katika hali maalumu. Ikajibiwa kwa kukataa pingamizi hilo, kwa sababu inawezekana hali za kutokea kwa kitendo hicho zikawa nyingi, kama alivyoeleza kwa uwazi ´Allaamah al-Fannaariy katika ”Fusuul-ul-Badaa’i´”.
- Muhusika: ´Allaamah Muhammad Jamaal-ud-Diyn bin Muhammad al-Qaasimiy (afk. 1332)
- Tarjama: Firqatunnajia.com
- Marejeo: al-Mash ´alaal-Jawrabayn, uk. 41-42
- Imechapishwa: 08/04/2026